"GADUŁA"
mgr Lucyna Długoń
ul.Rodzeństwa Krzyżowskich 44/31 Tychy
TYCHY I OKOLICE
+48 692 564 366

gadulalogopedia@wp.pl

Zespół zaniedbywania stronnego – czym jest i jak pomóc choremu?

Zespół zaniedbywania stronnego jest dużym problemem przede wszystkim dla pacjentów, ale nie mniej trudności sprawia on opiekunom oraz terapeutom. Kilka ważnych informacji pomoże rozwiać najczęściej pojawiające się wątpliwości i poprawić funkcjonowanie osób dotkniętych deficytem.

Dlaczego on tak dziwnie się zachowuje? Przed wypadkiem wszystko było normalnie. Teraz nie widzi jednej strony talerza, nie czesze włosów po jednej stronie. Czy nie widzi, nie słyszy?

Takie reakcje osób opiekujących się chorymi po udarach i urazach mózgu spotykam w swojej praktyce. Opiekunowie nie potrafią często nazwać tego, co wiedzą specjaliści: Pani mąż/ Pana żona cierpi na zespół zaniedbywania stronnego (zwany też zespołem pomijania, jednostronnego zaniedbywania przestrzeni, nieuwagi stronnej). Każde z tych określeń odnosi się do pomijania, niezauważania jednej strony otaczającej chorego przestrzeni oraz jego ciała. Najczęstszą przyczyną jest uszkodzenie prawopółkulowe (czasem może występować z uszkodzeniem półkuli lewej). Chory fizycznie widzi i słyszy, natomiast na skutek przerwania neuronalnej sieci świadomości i uwagi przestrzennej, pacjent po prostu nie zdaje sobie sprawy z tego, że lewa strona jest! Zdarza się, że mówi: „coś mi tutaj przeszkadza [jego własna ręka], coś tutaj leży na łóżku obok [jego lewa noga]”. Co więcej, jednym z objawów zespołu zaniedbywania stronnego jest anozognozja (przekonanie chorego, że problem nie istnieje): „nic mi nie jest!”

Proszę mi powiedzieć, czy ojciec wróci do formy? Kiedy będzie tak, jak było wcześniej?

Zespół zaniedbywania stronnego ustępuje nawet po kilku miesiącach dzięki sprawnej pracy zespołu rehabilitującego chorego. Jest on nie tylko uporczywy dla samego pacjenta, który stopniowo uczy się, że pomijana dotychczas przestrzeń istnieje, ale nawet niebezpieczny (wyobraźmy sobie funkcjonowanie takiej osoby poza znanym środowiskiem domowym…). Ważne jest uświadamianie chorego i tłumaczenie na czym problem polega.

Jak, nawet w domu, mogę sprawdzić, czy problem występuje?

Kilka sposobów na sprawdzenie, czy chorego dotyczy zespół pomijania stronnego:

•    test typu „papier-ołówek”, czyli przerysowywanie obiektów za terapeutą (chory w różnym stopniu pominie lewą stronę obrazka)
•    test wykreślania odcinków (chory zostawi odcinki po lewej stronie)
•    proszę wymienić obiekty, które są w Pana/Pani otoczeniu?
•    przepisywanie tekstu / podpisywanie się / rysowanie z wyobraźni
•    test Rysowania Zegara (prosimy, aby chory narysował zegar, wpisał cyfry, a następnie zaznaczył godzinę)
* obszerniej, dla dociekliwych: „Problemy pielęgniarstwa” 2009; 17 (2) 132-138

Jak mogę pomóc mojej mamie na co dzień?

•    Pierwszeństwo strony pomijanej w czasie czynności pielęgnacyjnych (układanie  okularów, grzebienia, ubrań po stronie pomijanej) zachęcanie pacjenta do samodzielnego dotykania, poznawania swojego ciała „na nowo” (wraz z nazywaniem). Używanie lustra przy uświadamianiu istnienia pomijanej strony. Wykonywanie codziennych czynności razem z chorym, przy użyciu pomijanej strony (otwieranie drzwi, czesanie, golenie, ubieranie się).
•    Ustawianie siebie oraz przedmiotów w centralnej pozycji do chorego i stopniowe przesuwanie w stronę pomijaną (najpierw stoję przed chorym w czasie rozmowy, stopniowo przesuwam się w jego lewą stronę, próbując zachęcić do zwrócenia na mnie uwagi).
•    Wyraźne sygnały „ściągające wzrok” (świecące punkty, taśmy) w stronę pomijaną, np. Czerwone podkreślenia początku w czytanym tekście, seledynowa taśma z lewej strony talerza, na ekranie telewizora
•    Układanie po lewej stronie talerza pokarmów o wyraźniejszym zapachu, smaku, kolorze
•    Ćwiczenia percepcji wzrokowej (układanie wzorów z klocków, przerysowywanie, przepisywanie, wszelkie zadania papier-ołówek. Muszą występować naprawdę często i konieczne jest ich zróżnicowanie), słuchowej (słuchanie muzyki raz z lewej raz z prawej strony, klaskanie raz z jednej, raz z drugiej strony przy zamkniętych oczach chorego i zgadywanie, z której strony słychać dźwięk), czuciowej (dotykanie różnych części ciała pacjenta przy zamkniętych oczach i zgadywanie, która część ciała jest dotykana).

Tekst: Izabela Kamysz – neurologopeda